Jednym z kluczowych obowiązków restauratorów jest pobieranie, a następnie przekazywanie do właściwego organu tzw. opłaty SUP — opłaty za produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych będące opakowaniami (np. plastikowe kubki i pojemniki na żywność).
Brak prawidłowego poboru, prowadzenia ewidencji i wpłaty może skutkować karami administracyjnymi. Równocześnie obowiązki te łączą się z obowiązkami sprawozdawczymi w systemie BDO.
Czego dotyczy ustawa i kto jest zobowiązany
Podstawowym aktem prawnym regulującym obowiązki w przedmiocie opłat SUP jest ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej („Ustawa”). Zgodnie z art. 3b ust. 1 tej Ustawy obowiązek pobrania opłaty od użytkownika końcowego dotyczy przedsiębiorców prowadzących jednostki handlu detalicznego, hurtowego oraz gastronomiczne, w których oferowane są produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (są to tzw. produkty SUP, które obejmują m.in. kubki na napoje i pojemniki na żywność, np. plastikowe pudełka na żywność wydawaną na wynos). Pełen wykaz produktów SUP zawiera załącznik nr 6 do tej Ustawy.
Przykładowo, jeżeli restauracja wydaje napój w plastikowym kubku lub z wieczkiem plastikowym (np. kawę na wynos), to na restauratora został nałożony obowiązek doliczenia opłaty SUP użytkownikowi końcememu (klientowi) i ujęcia tego w dokumentacji sprzedaży. Następnie restaurator musi wykonać obowiązki rozliczeniowe i sprawozdawcze.
Co istotne, opłata SUP obciąża de facto użytkownika końcowego (klienta), nie zaś przedsiębiorcę — restaurator pełni jedynie funkcję podmiotu pobierającego i przekazującego tę opłatę na rzecz właściwego organu.
Pobór, ewidencja, stawki i terminy
Pobór i ewidencja — obowiązek poboru opłaty należy wykonać w chwili sprzedaży produktu użytkownikowi końcowemu (klientowi). Pobrana wartość powinna być ewidencjonowana na kasie fiskalnej razem z ceną produktu i odnotowana w ewidencji prowadzonej dla każdej jednostki gastronomicznej.
Stawki opłaty — stawki opłaty SUP zostały określone w rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie stawek opłaty za produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych będące opakowaniami. Obecne stawki wynoszą 0,20 zł za sztukę kubków na napoje, w tym ich pokrywek i wieczek, oraz 0,25 zł za sztukę innych pojemników na żywność.
Wpłata i termin — pobrane w ciągu roku kalendarzowego opłaty SUP przedsiębiorca wnosi na odrębny rachunek bankowy prowadzony przez marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce poboru. Termin wpłaty to 15 marca roku następującego po roku, w którym opłata została pobrana.
Sprawozdawczość w BDO — równolegle do wpłat istnieje obowiązek raportowania wydanych opakowań (sprawozdanie o produktach, opakowaniach i gospodarowaniu odpadami). Roczne sprawozdanie składa się elektronicznie za pośrednictwem BDO do 15 marca za poprzedni rok.
Obowiązek zapewnienia opakowań alternatywnych — Ustawa nakłada na przedsiębiorcę obowiązek zapewnienia dostępności tzw. opakowań alternatywnych do produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Opakowania alternatywne to opakowania wytworzone z materiałów innych niż tworzywa sztuczne, w tym innych niż tworzywa sztuczne ulegające biodegradacji, lub opakowania wielokrotnego użytku.
Wysokość opłaty i konsekwencje niedopełnienia obowiązków
Ostateczna wysokość opłaty SUP, którą restaurator musi przekazać do właściwego organu, jest wyliczana jako iloczyn liczby sprzedanych opakowań danego rodzaju i odpowiedniej stawki dla tego rodzaju opakowania. Opłata ta jest zatem kwotowa i obliczana „per sztuka” — nie jest to opłata procentowa ani wagowa.
Niedopełnienie obowiązków (np. niepobranie opłaty, brak ewidencji) może skutkować nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej. Ustawa wskazuje katalog naruszeń i przedziały kar: dla wielu naruszeń (w tym brak poboru opłaty czy brak właściwej ewidencji) administracyjna kara pieniężna wynosi od 500 zł do 20 000 zł; wyższe stawki przewidziano dla innych, poważniejszych naruszeń. Organy właściwe do wymierzania kar to m.in. wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej lub inspektor ochrony środowiska, zależnie od naruszenia.
Projekt nowej ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych
Trwają prace legislacyjne nad nową ustawą (ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, nr projektu UC100), która będzie kompleksowo regulowała kwestie opakowań w prawie polskim. W obecnej formie projekt przewiduje jednak utrzymanie zasad rozliczeń SUP bez większych zmian merytorycznych w zakresie obowiązków restauratorów.
Krótkie rekomendacje dla restauratorów
1. Weryfikuj, które wydawane opakowania podlegają opłacie SUP i stosuj właściwe stawki przy naliczaniu opłaty.
2. Ewidencja — prowadź odrębne rejestry dla każdej jednostki gastronomicznej, zapisuj liczbę wydanych sztuk.
3. Terminy — wpłata opłaty na rachunek marszałka województwa do 15 marca za poprzedni rok; roczne sprawozdanie w BDO do 15 marca.
4. Przygotuj procedury wewnętrzne (liczniki, raporty sprzedaży, szkolenia personelu) — kontrola i kary mogą być dotkliwe (500–20 000 zł dla wielu naruszeń).
