„Restaurację odstąpię” – zdarza mi się przeczytać w ogłoszeniach o zamiarze sprzedaży biznesu gastro. Jednak sprzedaż restauracji nie zawsze polega na przekazaniu kluczy i podpisaniu umowy. Wynika to z tego, że biznes gastronomiczny to nie tylko sprzedawany sprzęt, ale też aspekty niematerialne, np. relacje z dostawcami, zespół czy receptury budujące tożsamość miejsca. Dlatego w poniższym artykule omawiamy wybrane aspekty prawne sprzedaży działalności gastronomicznej.
Biznes gastronomiczny może składać się z wielu elementów: sprzętu kuchennego, elektronicznego, mebli, personelu, zapasów, prawa do korzystania z lokalu, know-how operacyjnego (np. standardów obsługi, organizacji pracy), a także umów, np. z dostawcami produktów czy środków czystości, umów leasingu sprzętu, umów z platformami na dostawę („delivery”), umów franczyzy. Do tego mogą dojść nazwa, logo, znaki towarowe, systemy POS, domena internetowa, uprawnienia wynikające z decyzji administracyjnych, np. z zezwolenia na sprzedaż alkoholu czy z pozwolenia na zajęcie pasa drogowego pod ogródek restauracyjny.
Sprzedaż przedsiębiorstwa
Zdarzają się sytuacje, że powyższe aktywa zbywa się pojedynczo na rzecz różnych podmiotów. Jeśli jednak składniki materialne i niematerialne są sprzedawane grupowo i są ze sobą powiązane organizacyjnie, a ponadto, biorąc pod uwagę ich funkcje, możliwe jest traktowanie ich jako całości przeznaczonej do prowadzenia działalności gospodarczej, to możemy mieć do czynienia nie ze sprzedażą pojedynczych aktywów, a ze sprzedażą przedsiębiorstwa.
Charakterystyczną cechą zbycia przedsiębiorstwa jest odpowiedzialność stron transakcji. Nabywca przedsiębiorstwa jest bowiem odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za zobowiązania zbywcy związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zasada ta nie ma zastosowania, jeśli nabywca w chwili transakcji nie wiedział o zobowiązaniach, mimo że zachował należytą staranność.
W uproszczeniu oznacza to, że wierzyciele zbywcy mogą domagać się, aby to nabywca spłacił długi zbywcy związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jeśli nabywca pokryje takie należności, wówczas może domagać się zwrotu od zbywcy (ma tzw. „roszczenie regresowe”).
Odpowiedzialność nabywcy jest ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Tej odpowiedzialności nabywcy nie można wyłączyć ani ograniczyć bez zgody wierzyciela.
Co istotne, zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeśli w skład przedsiębiorstwa wchodzi prawo własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości, to wymagana jest forma aktu notarialnego.
Przejście zakładu pracy
Jeśli w ramach zbycia restauracji zakład pracy lub jego część przechodzi z posiadania jednego podmiotu (dotychczasowy pracodawca) w posiadanie innego, mamy do czynienia z tzw. „przejściem zakładu pracy” w rozumieniu kodeksu pracy. W konsekwencji nabywca restauracji z mocy prawa staje się nowym pracodawcą przejętych pracowników, automatycznie wchodząc w istniejące umowy o pracę. W takim przypadku dotychczasowy i nowy pracodawca odpowiadają solidarnie za zobowiązania ze stosunków pracy powstałe przed przejściem zakładu pracy.
Na 30 dni przed przewidywanym terminem faktycznego przejścia zakładu pracy należy zawiadomić pracowników na piśmie lub w formie elektronicznej o planowanym przejściu.
Dodatkowe formalności
Przy przenoszeniu elementów służących do prowadzenia biznesu gastronomicznego, zarówno w przypadku zbywania ich łącznie jako przedsiębiorstwo, jak i pojedynczo, trzeba zadbać o to, aby każdy z elementów został przeniesiony ważnie i skutecznie.
Dla przykładu, jeśli chcemy przenieść prawa lub obowiązki z umowy, np. z umowy najmu lokalu na nowego najemcę czy z umowy franczyzy na nowego franczyzobiorcę, należy sprawdzić, czy treść danej umowy reguluje możliwość takiego przeniesienia. Częste są klauzule, które wymagają uzyskania zgody drugiej strony (np. wynajmującego czy franczyzodawcy) na takie przeniesienie. Jeśli umowa milczy na ten temat, należy stosować ogólne przepisy prawa, zgodnie z którymi na przeniesienie tego typu umów wymagana jest zgoda drugiej strony.
Sprawdzić należy także inne obciążenia umowne wynikające z przeniesienia umowy, np. obowiązek zapłaty opłaty transferowej wynikającej z umowy franczyzowej w przypadku zmiany franczyzobiorcy.
Jeśli z kolei nabywca nie chce przejmować niektórych umów, np. umów dostawy, ponieważ ma własnych dostawców półproduktów, to sprawdzić trzeba możliwości rozwiązania danej umowy i ewentualne sankcje za jej rozwiązanie. Zbywca i nabywca restauracji powinni wówczas ustalić, która ze stron dokona rozwiązania umowy i pokryje te sankcje.
Nabywca powinien mieć też świadomość, że decyzje administracyjne, z których wynikały uprawnienia dotychczasowego restauratora, mogą nie przechodzić na nabywcę automatycznie. W niektórych przypadkach niezbędne będzie uzyskanie samodzielnie decyzji ponownie, a w niektórych – przejście procedury przeniesienia decyzji administracyjnej na nabywcę. Ocenić tę kwestię należy w każdej sytuacji indywidualnie, zależnie od rodzaju transakcji zbycia oraz rodzaju decyzji administracyjnej.
Utrwalenie procedur
Jeśli restauracja bazuje na specyficznych recepturach czy know-how, należy upewnić się, że sprzedający restaurację posiada do nich prawa uzyskane od twórców. Zgodnie z zasadą „nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw aniżeli sam posiada” zbywca nie może przenieść na nabywcę praw, których sam nie nabył.
Po drugie, warto utrwalić je w formie pisemnego lub elektronicznego „podręcznika” zawierającego know-how operacyjne danego miejsca, np. standardy obsługi, organizacji pracy czy przepisy kulinarne. Wynika to z tego, że jeśli taką wiedzę organizacyjną czy kulinarną posiada wyłącznie personel, to utrata pracownika może prowadzić do utraty kluczowego know-how i znacznie utrudnić kontynuowanie biznesu.
Podsumowanie
Ze względu na wielość elementów materialnych i niematerialnych, które składają się na działalność gastronomiczną, sprzedaż restauracji może stanowić wieloaspektową transakcję. Jej skutki obejmują stosunki między zbywcą i nabywcą restauracji, ale również relacje z wierzycielami, kontrahentami oraz pracownikami. Wybór struktury transakcji wpływa na odpowiedzialność stron. Od prawidłowego przeniesienia na nabywcę poszczególnych elementów sprzedawanego biznesu może zależeć płynność funkcjonowania restauracji. Dodatkowo niezbędne jest prawidłowe opodatkowanie transakcji.
Dlatego proces sprzedaży powinien być poprzedzony solidnym przygotowaniem po stronie zbywcy i nabywcy, obejmującym zbadanie stanu prawnego sprzedawanych aktywów oraz szczegółową analizę ksiąg rachunkowych. Staranność na etapie przygotowawczym może zapewnić bezpieczeństwo prawne i finansowe uczestnikom transakcji i uchronić ich przed długotrwałymi problemami. ●
